Defter Beyan Sistemi Uygulamasının Sorunları Üzerine Trabzon İlinde Bir Araştırma

Doç. Dr. Abdülkadir PEHLİVAN, Yasin AKKAYA

ÖZ

Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmelerle birlikte, sunulan hizmetlerin birçoğu kâğıt ortamından elektronik ortama aktarılmaya başlamış, bu konuda devlet birçok yeni uygulamayı meslek mensuplarının kullanımına sunmuştur. E-dönüşüm kapsamında Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından uygulamaya konulan defter beyan sistemi de 2018 hesap döneminden itibaren mükelleflerin kullanımına sunulmuştur. Defter beyan sisteminin meslek mensuplarının kullanımına sunulması ile, uygulama öncesi görülen sorunlardan bir kısmı ortadan kalkmış; ancak ortaya bazı yeni sorunlar çıkmıştır. Bu sorunların tespit edilerek; çözüm önerisi geliştirilebilmesi maksadıyla hazırlanan bu çalışma ile muhasebe meslek mensuplarının defter beyan sistemine yaklaşımı ve sistemin meslek mensuplarının ihtiyacını karşılama durumu tespit edilerek Türkiye’de muhasebe mesleğinin uygulama kısmına katkı sağlaması amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında Trabzon ilinde faaliyet gösteren muhasebe meslek mensuplarının defter beyan sistemini kayıt düzeni, mevzuat ve denetim açısından değerlendirmelerini tespit etmek maksadıyla verileri toplanmış ve analize tabi tutularak sonuç ve önerilere yer verilmiştir.

Anahtar Sözcükler: Defter Beyan Sistemi, Elektronik Vergilendirme Sistemi, Muhasebe Mesleği

ABSTRACT

With the developments in information and communication technologies, many of the services offered have started to be transferred from paper to electronic environment, and the Government has introduced many new applications to the use of professionals in this regard. The book declaration system introduced by the Revenue Administration within the scope of e-transformation was also made available to taxpayers as of 2018 accounting period. With the introduction of the book declaration system to the members of the profession, some of the problems seen before the application were eliminated; however, some new problems have emerged. By identifying these problems; The approach of this book declaration system solutions work with the accounting profession in order to improve the suggestion made by identifying and meeting the needs of the professional status of the system is intended to contribute to the application of the accounting profession in Turkey. Within the scope of the study, the data of the professional accountants operating in Trabzon province were collected in order to determine their evaluations in terms of bookkeeping order, legislation and audit, and the results and suggestions were included by analyzing them.

Keywords: Book Declaration System, Electronic Taxation System, Accounting Profession

1. GİRİŞ

Elektronik sistemlerin kamu kurumlarında kullanımının yaygınlaştırılması projesinden en gelişmiş haliyle istifade eden kurumlardan birisi de Gelir İdaresi Başkanlığı’dır. Başkanlığın kullanıma sunduğu e-maliye uygulamaları ile vergi dairelerinde mükellefler tarafından bizzat yapılması gereken birçok işlem, daha kolay yapılabilir hale gelmiş ve bu uygulamalar sayesinde taraflar hem zaman hem de maliyet tasarrufu sağlamıştır. 2020 yılı itibarıyla e-defter, e-fatura, e-beyanname, defter beyan, hazır beyan, internet vergi dairesi, interaktif vergi dairesi uygulamaları mükellef ve meslek mensupları tarafından kullanılmaktadır. Bu uygulamalar, gelir idaresinin mükelleflere sunduğu elektronik vergilendirme sürecinin parçalarıdır. Zamanla bu parçalı yapı tam entegre hale gelerek kâğıt kullanımının tamamen ortadan kalkması beklenmektedir.

E-maliye uygulamaları arasında yer alan defter beyan sistemi uygulaması ile basit usule tabi mükellefler, işletme hesabı esasına göre defter tutanlar ve serbest meslek erbapları elektronik ortamda defterlerini tutabilecek bir sisteme kavuşmuştur. Bu çalışmaların yapılabilmesi için öncelikle yasal düzenlemeler yapılmış, daha sonra teknik alt yapı kurularak uygulamalar kullanılabilir hale getirilmiştir. Ancak elektronik sistemlerdeki bazı eksiklikler, kullanım sürecinde anlaşılabildiğinden bunların zamanla tespit edilerek giderilebileceği düşünülmektedir. Ayrıca gelişen teknoloji ve yeni hayat tarzı eski sistemlerin gözden geçirilmesini ve yeni sistemler geliştirmeyi zaruri kılmaktadır.

Defter beyan sistemi uygulamasına yönelik muhasebe meslek mensuplarının sistemde gördükleri aksaklıkları tespit edebilmek ve bu konuda çözüm önerileri sunabilmek maksadıyla hazırlanan bu çalışmada defter beyan sistemi hakkında kısa bir bilgilendirme yapıldıktan sonra Trabzon ilinde faaliyet gösteren muhasebe meslek mensupları üzerinde yapılan araştırma sonuçlarına yer verilmiş, elde edilen bilgiler ışığında sisteme yönelik değerlendirmelerde bulunularak çözüm önerilerinde bulunulmuştur.

2. DEFTER BEYAN SİSTEMİ

Gelir idaresinin sunduğu elektronik vergilendirme sistemleri ve bilgi edinme kanalları arasında yer alan defter beyan sistemi, 17/12/2017 tarih ve 30273 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak kullanılmaya başlamıştır.

Defter beyan sistemi, serbest meslek erbaplarını, basit usule tabi mükellefleri ve işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefleri kapsamaktadır. Bu uygulama ile, bahsi geçen mükelleflerin kayıtlarının elektronik ortamda tutulması zaruri hale gelmiştir. Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler defter beyan sistemini kullanamayacaktır (Tektüfekçi, 2019, s.47). Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler ise faaliyet hacmi ve konusuna göre e-defter (elektronik defter) tutmaktadır. Bu kapsamın dışında kalanlar kâğıt ortamında defter tutmaya devam edecektir. Vergi Usul Kanunu’nun 177’nci maddesi, bazı durumlarda kurumlar vergisi mükelleflerinin işletme hesabı defteri tutmasına imkân tanımıştır. Ancak defter beyan sistemi kullanılmaya başlandıktan sonra bu mümkün görünmemektedir (Arslan, 2018, s. 2).

Sistem kullanıcısı olan meslek mensupları www.defterbeyan.gov.tr web adresi üzerinden sisteme giriş yapacak ve sistem üzerinden gelir ve gider kaydı, sabit kıymet kaydı gibi işlemleri yapabilecektir. Yapılan kayıtlar üzerinden beyannameler otomatik olarak oluşturulacak ve sistem üzerinden onaylanacaktır. Defter beyan sistemi ile işletme hesabı defteri, serbest meslek kazanç defteri, çiftçi işletme defteri, envanter defteri, amortisman defteri, ambar defteri, damga vergisi defteri, bitim işleri defteri, hekimler için protokol defteri gibi defterler kullanıcılara sunulmuştur (Doğan, 2018, s. 1).

Defter beyan sistemi uygulamasından önce kâğıt ortamında tutulan; işletme hesabı defteri, serbest meslek kazanç defteri ve diğer defterlere kapanış onayı yapılmamaktaydı. Yeni uygulamaya giren defter beyan sistemi ile defterlerin ait olduğu yılı takip eden dördüncü ayın son gününe kadar Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından kapanış onayının yapılması gerekmektedir. Kapanış onayı, kayıtların zamanında ve doğru şekilde yapılması bakımından önemli bir uygulamadır. 17/12/2017 tarih ve 30273 sayılı Resmî Gazete’de yayınlanan tebliğ ile eski sistemden defter beyan sistemine geçiş takvimi belirlenmiştir. Buna göre basit usule tabi mükellefler ve serbest meslek erbapları 01/01/2018 tarihi itibariyle, işletme hesabı esasına göre defter tutmakla yükümlü olan mükellefler ise 01/01/2019 tarihi itibariyle sisteme kayıtlarını yapıp kullanıma başlamışlardır. Uygulanan kademeli bir geçişle sistemde yaşanabilecek aksaklıkların en aza indirgenmesi amaçlanmıştır. Basit usule tabi mükellefler ve serbest meslek erbapları vasıtasıyla sistemin deneme aşaması geçilmiş ve bu süreçte meslek mensuplarınca sisteme birçok katkı sağlanmıştır. Serbest meslek erbabı olarak Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler de sisteme ilk dâhil olan mükellefler arasında yer almıştır.

Ekonominin ve vergilendirmenin karmaşıklığı teknolojiden yararlanmayı ve defterlerin elektronik ortama aktarılmasını zorunlu kılmaktadır. Bu görevini yerine getirmeyenlerin fiilleri, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre defter ve belgeleri ibraz etmemek “gizleme” fiili kapsamında 18 aydan 3 yıla kadar hapis cezası yaptırımına tabi kaçakçılık suçu kapsamında değerlendirilecektir. Defter ve belgelerin incelenmesi esnasında zor durumda kalınmaması için önceden belirlenen usul ve esaslara dikkat edilmelidir. Cezai müeyyidelere maruz kalmamak için bu durum son derece önemlidir (Ökçün, 2018, 3; Pehlivan, 2019, s.112). Elektronikleşme; e-muhasebe, e-denetim gibi kavramları ortaya çıkarmıştır. Elektronik ortamda tutulan defterlerin elektronik ortamda denetlenmesi gerekmektedir. Gelir idaresinin verginin doğru bir şekilde hesaplanıp hesaplanmadığını ve beyan edilen gelirin doğruluğunu denetlemesi gereklidir (Calayoğlu, 2019, s.156). Bu, defter beyan sistem için de geçerli olup…

Kaynak ve Makalenin Devamı ► Mali Çözüm Dergisi